Dla niego granice kina nie istnieją — Lars von Trier bohaterem retrospektywy reżyserskiej 20. BNP Paribas Dwa Brzegi

Tegoroczna retrospektywa zagraniczna poświęcona będzie twórczości Larsa von Triera, duńskiego mistrza kina. Przegląd jego filmów pozwoli prześledzić najważniejsze etapy jego kariery, od hipnotyzującego debiutu „Element zbrodni” po apokaliptyczną „Melancholię”. W programie znalazły się dzieła, które na trwałe wpisały się do historii światowego kina oraz wyjątkowy film dokumentalny o Trierze „Tranceformer – portret Larsa von Trier”.

Niepokorny wizjoner, prowokator, formalny eksperymentator i jeden z najbardziej wpływowych europejskich reżyserów ostatnich dekad. W 1995 roku Lars von Trier wraz z Thomasem Vinterbergiem ogłosił manifest Dogma 95, który zrewolucjonizował europejskie kino, stawiając na prostotę środków wyrazu, realizm i bezkompromisową szczerość opowiadania. Jego filmy zachwycają odwagą artystyczną, emocjonalną intensywnością i bezkompromisowym spojrzeniem na świat.

Nieprzypadkowo retrospektywa Larsa von Triera pojawia się właśnie podczas jubileuszowej, 20. edycji BNP Paribas Dwa Brzegi. Podczas pierwszego Festiwalu zaprezentowaliśmy retrospektywę Carla Theodora Dreyera, mistrza przełomu kina niemego i dźwiękowego. Dziś wracamy do duńskiej kinematografii, prezentując twórczość Larsa von Triera, reżysera powszechnie uznawanego za artystycznego spadkobiercę Dreyera.

W ramach retrospektywy pokażemy „Element zbrodni” (1984), pełnometrażowy debiut von Triera, utrzymany w estetyce neo-noir. To mroczna, wizjonerska opowieść o detektywie przemierzającym postapokaliptyczną Europę. Film już w momencie premiery zwrócił uwagę krytyków niezwykłą formą wizualną i zapowiedział narodziny jednego z najbardziej oryginalnych autorów europejskiego kina.

W programie nie mogło zabraknąć „Przełamując fale” (1996), przejmującego dramatu o miłości, wierze i poświęceniu. Historia Bess, młodej kobiety gotowej do największych wyrzeczeń dla ukochanego mężczyzny, przyniosła von Trierowi Grand Prix Festiwalu w Cannes i ugruntowała jego pozycję na międzynarodowej scenie filmowej. Film otworzył również słynną trylogię „Złote Serce”, poświęconą bohaterkom kierującym się bezinteresowną dobrocią. Dziś trudno wyobrazić sobie światowe kino bez Emily Watson i Stellana Skarsgårda, jednak właśnie „Przełamując fale” stało się dla nich rolą przełomową. Kreacje obojga aktorów zachwyciły krytyków i otworzyły im drogę do międzynarodowej kariery.

Drugim rozdziałem tej trylogii są „Idioci” (1998) — jeden z najbardziej kontrowersyjnych filmów reżysera. To zarazem pierwsze dzieło w pełni zrealizowane w zgodnie z zasadami manifestu Dogma 95, współtworzonego przez von Triera. Reżyser odrzucił w nim tradycyjne środki filmowe na rzecz surowego realizmu, prowokując debatę o granicach wolności, społecznych normach i autentyczności ludzkich zachowań.

Zwieńczeniem trylogii pozostaje nagrodzone Złotą Palmą w Cannes „Tańcząc w ciemnościach” (2000). Ten niezwykły musical z niezapomnianą rolą Björk opowiada historię imigrantki walczącej o przyszłość swojego syna. Von Trier połączył melodramat, kino społeczne i musical, tworząc jedno z najbardziej poruszających dzieł początku XXI wieku.

W retrospektywie znalazło się również „Dogville” (2003), czyli film, który przeszedł do historii dzięki swojej radykalnej formie. Akcja rozgrywa się niemal wyłącznie na teatralnej scenie, gdzie budynki i ulice zostały zaznaczone jedynie kredowymi liniami. W tej minimalistycznej przestrzeni von Trier stworzył bezlitosną opowieść o władzy, przemocy, hipokryzji i naturze ludzkiej wspólnoty. W głównej roli wystąpiła Nicole Kidman.

Program zamyka „Melancholia” (2011), uznawana za jedno z najwybitniejszych osiągnięć reżysera. Łącząc dramat psychologiczny z wizją końca świata, von Trier stworzył hipnotyzujący film o depresji, lęku i nieuchronności katastrofy. Wyróżniona w Cannes nagrodą dla najlepszej aktorki Kirsten Dunst stworzyła w nim jedną z najważniejszych kreacji swojej kariery.

Uzupełnieniem retrospektywy będzie wyjątkowy dokument „Tranceformer – portret Larsa von Trier” w reżyserii Stiga Björkmana i Fredrika von Krusenstjerny (1997). To film dokumentalny stworzony z kilku wywiadów, jakich Lars von Trier udzielił na początku swojej drogi artystycznej. Film pozwala zobaczyć młodego twórcę u progu międzynarodowej kariery, usłyszeć, jak opowiada o swoim rozumieniu kina, artystycznych inspiracjach i własnej wizji filmowej. To rzadko prezentowany materiał, stanowiący cenne dopełnienie retrospektywy i wyjątkową okazję do spotkania z von Trierem zanim stał się jednym z najbardziej wpływowych reżyserów współczesnego kina.

20. BNP Paribas Dwa Brzegi odbędzie się w dniach 1–9 sierpnia 2026 roku w Kazimierzu Dolnym. Zachęcamy do śledzenia aktualności w newsletterze oraz w mediach społecznościowych Festiwalu.