Retrospektywa reżyserska — Lars von Trier — Przełamując granice

Lars von Trier od swojego debiutu dał się poznać jako twórca konsekwentnie poszukujący własnego języka filmowego. Zrealizowany na początku drogi filmowej neo-noirowy Element zbrodni (1984) był mocnym startem kariery. Zakwalifikowany do konkursu głównego w Cannes przyniósł debiutującemu von Trierowi Wielką Nagrodę Techniczną (Grand Prix Technique) za oryginalną warstwę wizualną, a sam film zyskał status dzieła kultowego.

Znakiem rozpoznawczym duńskiego reżysera i scenarzysty, absolwenta Duńskiej Narodowej Szkoły Filmowej w Kopenhadze jest psychologiczna intensywność a od strony formalnej — niekończące się eksploracje, prowokacje i eksperymenty. Twórcze poszukiwania doprowadziły go do ogłoszenia, wraz z innymi filmowcami, manifestu Dogma 95, wpisującego się w tradycję artystycznych programów, dążących do oczyszczenia medium poprzez jego radykalne ograniczenie i odrzucenie osiągnięć przemysłu filmowego. Von Trier przez pewien czas realizował filmy zgodnie z zasadami manifestu, traktując je jako etap własnych formalnych poszukiwań.

Do jego najważniejszych filmów należy ekstremalnie emocjonalna trylogia Złote Serce, cykl filmów o wspólnej tematyce, skupionych na postaciach obdarzonych skrajną empatią, wystawianą na próbę w brutalnym świecie. Składają się na nią obraz Przełamując fale (1996), w którym młoda, zakochana dziewczyna z rybackiej wioski, w imię miłości do męża i w intencji jego uzdrowienia, dokonuje granicznego poświęcenia. Film otrzymał Grand Prix w Cannes, a niezwykle wymagająca rola Emily Watson przyniosła jej nominację do Oscara. Idioci, formalnie najbliżsi założeniom Dogmy 95, również w samej treści pokazuje bohaterów, poszukujących prawdziwego „ja”, wolnego od kulturowych ograniczeń. Bezwarunkową miłość i dobro w konfrontacji ze złem świata odnajdujemy w postaci Selmy z Tańcząc w ciemnościach (2000). Musical, będący zaprzeczeniem formy tego gatunku, został nagrodzony w Cannes Złotą Palmą, a a Björk otrzymała wyróżnienie dla najlepszej aktorki.

Równie oryginalny i odważny formalnie jest Dogville (2003), ze znakomitą kreacją Nicole Kidman, wcielającą się w Grace — kobietę szukającą schronienia przed gangsterami w małym miasteczku. Von Trier zredukował filmowe środki wyrazu właściwie jedynie do gry aktorskiej i światła, tworząc jeden z najoryginalniejszych filmów początku XXI wieku, stawiający niewygodne pytania o człowieczeństwo. Zupełnie odmienna formalnie jest Melancholia (2011) — niezwykle estetyczna, hipnotyczna, pełna symbolicznych, malarskich kadrów oraz ujęć w zwolnionym tempie. Film bywa odczytywany jako najbardziej osobista wypowiedź von Triera, inspirowana jego własnymi doświadczeniami związanymi z depresją.

Lars von Trier to bez wątpienia jedna z kluczowych i najbardziej bezkompromisowych postaci europejskiego kina autorskiego. To twórca nieustannie przesuwający granice filmowej narracji i emocjonalnej percepcji widza — kontrowersyjny, poszukujący i tworzący dzieła, z których każde jest nieco inne formalnie.

20. Festiwal Filmu i Sztuki BNP Paribas Dwa Brzegi zaprasza na retrospektywę twórcy od dekad konsekwentnie podważającego filmowe konwencje i prowokującego do dyskusji — Larsa von Triera. Zaprezentujemy sześć filmów — trylogię Złotego Serca: Przełamując fale, Idioci i Tańcząc w ciemnościach, debiutancki Element zbrodni, oryginalny formalnie Dogville oraz hipnotyzującą Melancholię. Uzupełnieniem przeglądu twórczości reżysera jest biograficzny Tranceformer — portret Larsa von Triera (reż. Stig Björkman i Redrik von Krusenstjerna). Zrealizowany w 1997 roku pokazuje artystę u progu swojej kariery i pozwala skonfrontować jego ówczesne wizje kina z tym co zrealizował później.