Podróż sentymentalna — pokaz filmu i spotkanie z twórcami

Pokazowi filmu będzie towarzyszyć spotkanie z twórcami. Gośćmi wydarzenia będą: Katarzyna Figura, Artem Rechyluk, Igor Mertyn, Sławek Kalwinek.

Film dokumentalny „Podróż sentymentalna”, w reżyserii Artema Rachkeyluka, powstał na podstawie scenariusza Igora Mertyna, zainspirowanego twórczością Ryszarda Lenczewskiego — wybitnego autora zdjęć filmowych, współtwórcy zdjęć w nagrodzonym Oscarem filmie „Ida” Pawła Pawlikowskiego. Punktem wyjścia dla scenariusza stał się, zrealizowany przez Lenczewskiego dokument „Podróż”.

„Podróż sentymentalna” jest to poetycka opowieść o przemierzaniu Polski pociągiem — od świtu do zmierzchu, z południa na północ, w której twórcy sięgnęli do niezwykłego dorobku archiwalnego Wytwórni Filmów Oświatowych w Łodzi, wykorzystując fragmenty szesnastu filmów dokumentalnych, zrealizowanych na przestrzeni kilku dekad. Oprócz „Podróży”, w filmie pojawiają się między innymi „Okolice peronów” z muzyką Krzysztofa Komedy, „Ołowica” z muzyką zespołu SBB oraz szereg innych dokumentów, które dziś stanowią bezcenne świadectwo przemian społecznych, obyczajowych i cywilizacyjnych zachodzących w powojennej Polsce.

Archiwalne obrazy nie pełnią tu jedynie funkcji ilustracyjnej — stają się pełnoprawnym bohaterem filmu, prowadząc dialog z nowo nakręconymi zdjęciami i współczesnym komentarzem. Szczególne miejsce zajmują filmy realizowane niegdyś na zlecenie Polskich Kolei Państwowych. Produkcje takie jak „Nowy tabor PKP” czy „Kolejarski wypoczynek” pozwalają spojrzeć na kolej nie tylko jako środek transportu, lecz także jako symbol rozwoju, nowoczesności i społecznych aspiracji.

Zwłaszcza „Kolejarski wypoczynek” pozostaje dziś niezwykle interesującym dokumentem swojej epoki. Utrwalono w nim atmosferę lat 70. — czasu modernizacji, wiary w postęp i masowej turystyki. To właśnie wtedy na polskich drogach pojawiły się tysiące samochodów Fiat 126p, a rodzinne wyjazdy pod charakterystyczne żółte namioty stały się symbolem wakacyjnych marzeń całego pokolenia.

Wyjątkowym świadectwem filmowego kunsztu pozostaje również instruktażowy film „Obsługa parowozu w czasie jazdy”, którego fragmenty zostały włączone do narracji „Podróży sentymentalnej”. Zdjęcia, wykonane w 1959 roku podczas rzeczywistej jazdy parowozu, powstawały przy użyciu niezwykle skromnych środków technicznych. Operatorzy dysponowali jedynie ciężkimi kamerami ustawianymi na statywach lub prowadzonymi z ręki, nie mając do dyspozycji współczesnych systemów stabilizacji obrazu ani lekkiego sprzętu cyfrowego. Oglądane dziś ujęcia imponują nie tylko swoją dynamiką, ale przede wszystkim precyzją realizacji i odwagą twórców, którzy potrafili osiągnąć znakomite efekty wyłącznie dzięki doświadczeniu, wyobraźni i doskonałemu warsztatowi.

Istotnym elementem filmu jest również udział wybitnych postaci polskiego kina: Katarzyny Figury, Zbigniewa Zamachowskiego oraz Filipa Bajona. Ich obecność nie jest przypadkowa. Stanowi świadome nawiązanie do filmów, które na trwałe zapisały się w historii polskiej kinematografii i których wspólnym motywem jest podróż koleją — „Pociąg do Hollywood” R. Piwowarskiego oraz „Bal na dworcu w Koluszkach” F. Bajona. W obu tych dziełach pociąg staje się czymś więcej niż środkiem transportu, jest metaforą marzeń, pragnienia wolności, ucieczki od codzienności, ale także symbolem przemian społecznych i stopniowego rozpadu systemu PRL-u.

„Podróż sentymentalna” jest nie tylko opowieścią o podróży przez Polskę, lecz także refleksją nad pamięcią, przemijaniem i historią zapisaną na taśmie filmowej. To spotkanie współczesnego spojrzenia z archiwalnym obrazem, dialog różnych pokoleń twórców oraz hołd złożony polskiemu filmowi dokumentalnemu i jego niezwykłym autorom.